Jak przebiega optyczna koherentna tomografia oka i dlaczego precyzyjny obraz siatkówki wspiera dobór szkieł

Optyczna koherentna tomografia oka (badanie OCT) dostarcza trójwymiarowych przekrojów siatkówki z rozdzielczością rzędu mikrometrów. Metoda ta opiera się na analizie odbicia spójnej wiązki światła podczerwonego od poszczególnych warstw tkanek gałki ocznej.

Dzięki zastosowaniu zjawiska interferometrii niskokoherentnej specjalista otrzymuje bardzo szczegółowe dane topograficzne. Pozwala to na dokładną analizę mikrostruktur wewnątrzgałkowych, które nie są możliwe do zaobserwowania podczas rutynowego badania przy użyciu tradycyjnej lampy szczelinowej. Otrzymany skan stanowi dla optometrysty lub okulisty obiektywny zapis stanu zdrowia oka pacjenta w danym momencie.

Jak dokładnie działa badanie OCT?

Urządzenie diagnostyczne emituje szerokopasmową wiązkę światła podczerwonego, która rozdziela się na część referencyjną oraz część kierowaną bezpośrednio do wnętrza gałki ocznej. Następnie odbite od tkanek światło interferuje z wiązką odniesienia, a czułe detektory sprzętu rejestrują powstałe w ten sposób różnice fazowe fal świetlnych.

W efekcie wbudowane oprogramowanie generuje precyzyjny obraz przekroju oka bez użycia jakiegokolwiek promieniowania jonizującego. Cała procedura obrazowania trwa zazwyczaj od kilku do kilkunastu minut. Diagnostyka tego rodzaju ma charakter w pełni bezinwazyjny. Pacjent stabilizuje pozycję, opierając czoło i brodę na specjalnej podpórce urządzenia, a jego zadaniem jest jedynie wpatrywanie się we wskazany przez specjalistę punkt świetlny wewnątrz obiektywu.

Co uwidacznia skanowanie wnętrza oka?

Skan OCT ujawnia przede wszystkim warstwową budowę siatkówki, dokładną grubość jej poszczególnych rejonów oraz przekrój plamki żółtej. To właśnie ten specyficzny obszar siatkówki odpowiada fizjologicznie za najostrzejsze widzenie centralne oraz rozpoznawanie najdrobniejszych detali obrazu.

Analizie poddawana jest również budowa tarczy nerwu wzrokowego oraz warstwa włókien nerwowych (RNFL). Zgodnie z profilem naszej placówki, w Zakładzie Optycznym Mariusz Koza w Ełku wykonujemy te pomiary w ramach oceny parametrów narządu wzroku. Ocenie podlegają mikroskopijne zaburzenia, całkowicie niewidoczne gołym okiem. Zdarza się, że na takie poszerzone obrazowanie topograficzne kieruje pacjentów optyk w Olecku, aby zweryfikować u nich przyczynę nagłego spadku ostrości widzenia.

Kiedy należy wykonać trójwymiarowy pomiar siatkówki?

Badanie OCT zaleca się przy podejrzeniu jaskry, rozwoju zwyrodnienia plamki żółtej związanego z wiekiem (AMD) oraz przy obrzękach siatkówki o różnej etiologii. Pełna lista podstawowych wskazań do wykonania tomografii obejmuje:

• stałe monitorowanie jaskry na podstawie ubytków w warstwie włókien nerwowych,
• szczegółową diagnostykę zmian cukrzycowych i nadciśnieniowych obserwowanych na dnie oka,
• weryfikację rozwarstwień i pęknięć siatkówki przy wysokiej krótkowzroczności,
• analizę powstawania otworów w plamce żółtej,
• nagłe, niewyjaśnione pogorszenie ostrości widzenia, które nie poddaje się korekcji okularowej.

Regularna kontrola tego typu ma szczególne znaczenie w przypadku starszych pacjentów oraz osób z grup podwyższonego ryzyka. Wczesne uchwycenie odchyleń od normy ułatwia zablokowanie procesu uszkodzenia wzroku.

Jak pacjent przygotowuje się do wizyty z obrazowaniem?

Sama procedura naświetlania światłem podczerwonym nie wymaga od pacjenta wdrażania rygorystycznych przygotowań przed przyjściem do gabinetu. Należy jedynie zrezygnować z zakładania twardych soczewek kontaktowych oraz dokładnie zmyć makijaż z okolic powiek.

W określonych sytuacjach diagnostycznych specjalista aplikuje krople rozszerzające źrenice, które ułatwiają penetrację wiązki światła aż do dna oka. Preparaty farmakologiczne tego typu porażają chwilowo mięsień rzęskowy. Przez około trzy do czterech godzin po zakropleniu występuje niewyraźne widzenie przedmiotów znajdujących się blisko oraz dość silna nadwrażliwość na światło dzienne. Obowiązuje wówczas bezwzględny zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych, dlatego rekomenduje się przybycie do gabinetu z osobą towarzyszącą.

Dlaczego tomografia ułatwia dobór okularów progresywnych?

Aktualny stan plamki żółtej determinuje najwyższą jakość widzenia centralnego, która jest krytycznym warunkiem swobodnego korzystania ze stref progresyjnych w zaawansowanych soczewkach okularowych. Jeśli obrazowanie wykaże rozwój stadium wysiękowego AMD, proces adaptacji mózgu do konstrukcji wieloogniskowych ulega znacznemu zaburzeniu.

W Zakładzie Optycznym Mariusz Koza analizujemy tego typu skany optyczne od 1990 roku podczas projektowania indywidualnych systemów korekcyjnych. Rzeczywista ocena parametrów dna oka wyklucza sytuacje, w których trudności z czytaniem wynikałyby z nierozpoznanych problemów siatkówkowych. Dopiero na podstawie potwierdzonej wydolności wzrokowej dobieramy właściwe soczewki progresywne lub fotochromowe znanych marek.

W jaki sposób analizujemy archiwalne wyniki tomografii?

Bezpośrednie zestawienie ze sobą przynajmniej dwóch skanów OCT pochodzących z różnych lat ukazuje specjaliście mikroskopijne wahania grubości siatkówki. Oprogramowanie sprzętu pozwala precyzyjnie mierzyć różnice rzędu tysięcznych części milimetra, automatycznie nakładając na siebie mapy badanych obszarów.

Dzięki analizie zmian w czasie optometrysta potrafi przewidzieć dynamikę degeneracji przed ujawnieniem się wyraźnych problemów ze wzrokiem u pacjenta. Monitorowanie postępu mikrouszkodzeń umożliwia zoptymalizowanie mocy szkieł jeszcze na etapie przedklinicznym. W praktyce naszego gabinetu w Ełku porównywanie historii badań stanowi niezbędną procedurę przy każdej większej wymianie zaopatrzenia optycznego.

Badanie OCT daje trójwymiarowy obraz siatkówki, plamki żółtej i nerwu wzrokowego bez użycia promieniowania jonizującego. Wykrywa mikrozmiany niewidoczne w rutynowym badaniu, wspiera kontrolę jaskry, AMD i innych odchyleń oraz ułatwia dobór soczewek progresywnych. Kolejne skany pozwalają śledzić zmiany w czasie.

FAQ

Na czym polega badanie OCT oka?

Badanie OCT wykorzystuje światło podczerwone do uzyskania bardzo dokładnych przekrojów struktur oka. Jest bezinwazyjne i nie wymaga promieniowania jonizującego. Pacjent zwykle opiera głowę na podpórce i przez kilka chwil patrzy w wyznaczony punkt.

Co można zobaczyć w wyniku tomografii OCT?

Wynik pokazuje warstwy siatkówki, grubość jej poszczególnych obszarów, plamkę żółtą, tarczę nerwu wzrokowego oraz warstwę włókien nerwowych. Dzięki temu można wychwycić nawet drobne zmiany, których nie widać podczas zwykłego badania.

Kiedy warto wykonać OCT oka?

Badanie jest szczególnie przydatne przy podejrzeniu jaskry, AMD, obrzęków siatkówki, zmian cukrzycowych i nadciśnieniowych oraz przy nagłym pogorszeniu ostrości widzenia. Sprawdza się też w monitorowaniu osób z wysoką krótkowzrocznością i pacjentów z grup ryzyka.

Jak przygotować się do badania OCT?

Zwykle wystarczy nie zakładać twardych soczewek kontaktowych i zmyć makijaż z okolic oczu. W niektórych przypadkach specjalista podaje krople rozszerzające źrenice, po których przez kilka godzin widzenie z bliska może być gorsze, a prowadzenie auta niewskazane.

Dlaczego wynik OCT pomaga w doborze soczewek progresywnych?

Stan plamki żółtej wpływa na jakość widzenia centralnego, a to ma duże znaczenie przy adaptacji do soczewek progresywnych. Jeśli skan pokazuje zmiany w siatkówce, można uniknąć błędnego przypisywania trudności z widzeniem samym okularom i dobrać korekcję trafniej.